Latarnik to nowela napisana przez Henryka Sienkiewicza. Po raz pierwszy wydana została w 1881 r. na łamach czasopisma “Niwa”. Akcja utworu toczy się w latach 70. XIX wieku w Aspinwall, na wyspie nieopodal Panamy. Głównym bohaterem książki jest Skawiński, polski emigrant polityczny, pragnący znaleźć w swoim życiu spokój, którego nigdy nie zaznał. Za pomocą retrospekcji dowiadujemy się, że głównym bohater brał udział w wydarzeniach historycznych od powstania listopadowego po wojny wyzwoleńcze, walki na Węgrzech, Wiosnę Ludów, amerykańską wojnę secesyjną. Wiódł burzliwe życie, a następnym jego etapem było poszukiwanie swojego miejsca. Podejmował więc wtedy przeróżne prace. Był m.in.: poszukiwaczem diamentów, harpunnikiem, posiadał własną fabrykę cygar, jednakże wszystkie te pozycje z czasem przepadały. Sam bohater tłumaczył to, że jest to skutek dręczącego go pecha. W sędziwym już wieku zapragnął sobie objąć pozycję latarnika, na odosobnionej wyspie, gdzie byłby tylko on i zadania, które miałby wykonywać. Wbrew pozorom jest to ciężka praca, wymagająca systematyczności i dużej odpowiedzialności, bowiem przez jeden błąd latarnika, może stać się tragedia. Tę pozycję udało mu się zdobyć i wiódł życie, które w końcu mu odpowiadało. Codziennie na wyspę przywożono Latarnikowi (ciekawa lektura) żywność i niezbędne rzeczy. Pewnego razu do przesyłki z żywnością dołożono dodatek w postaci książek. Starszy mężczyzna znalazł wśród nich Pana Tadeusza autorstwa Adama Mickiewicza. Zaczął czytać Inwokację na głos, a z każdym kolejnym wersem głos łamał mu się coraz bardziej. Latarnik tak zaczytał się w tej pozycji i w efekcie rozmarzył o swojej ojczyźnie, że zasnął, aby śnić o Polsce. Następnego ranka został obudzony i poinformowany o tym, że przez jego zaniedbanie rozbiła się łódź. Przez mocne działanie, jakie wywołała książka, tytułowy latarnik nie zapalił latarni i wobec tego został zwolniony i zmuszony do powrotu na nowe tułacze szlaki – tym razem z Panem Tadeuszem przy sobie.

Latarnik w hołdzie Adamowi Mickiewiczowi

Henryk Sienkiewicz napisał Latarnika podczas jego podróży po Stanach Zjednoczonych. Na samym początku noweli czytamy: “Opowiadanie to osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki.”. Skawiński został stworzony na podstawie Polaka o nazwisku Siellawa, którego również zwolniono z posady latarnika. Powodem było zaczytanie się w lekturze Murdelio autorstwa Zygmunta Kaczkowskiego. Ukazanie w taki sposób tej historii jest swego rodzaju hołdem złożonym z pióra Sienkiewicza Adamowi Mickiewiczowi, tak aby podkreślić wartość, jaką ma dla Polaków Pan Tadeusz. To nieodłączny element kultury polskiej, a sam Mickiewicz marzył o tym, żeby był czytany przez wszystkich i wywoływał tak dumne emocje, jak przedstawił to Henryk Sienkiewicz w Latarniku.